De oorlogsmonumenten in Zeist

Dolderseweg 148, stationsgebouw - NS-monument - 17 september 1945

Den Dolder en Bosch en Duin waren als gevolg van bombardementen op het nabij gelegen vliegveld Soesterberg zwaar beschadigd. Geen wonder dat de bewoners van Den Dolder en Bosch en Duin op de dag dat er een einde kwam aan de oorlog feest wilden vieren. Op maandag 7 mei 1945, de dag van de bevrijding, verzamelden de bewoners van de beide zwaar getroffen plaatsen zich om 14.00 uur bij het NS-station in Den Dolder. Het spoorwegpersoneel was in uniform aanwezig. De heer Van Renswouw sprak namens het spoorwegpersoneel, dat menigmaal in de schuilplaats een goed heenkomen moest zoeken en herdacht ploegbaas Beerenstein.[2] Hij dankte de dorpsgenoten voor hun betoonde stilzwijgendheid en verleende inwoning en dankte de directie voor de medewerking. Namens het Comité tot Opbouw van Den Dolder en Bosch en Duin herdacht de heer Klooster de gevallenen van de eerste oorlogsdagen, waaronder mannen uit deze omgeving waren. Mede door de spoorwegstaking kwam aan de onderdrukking een einde. Klooster bracht hulde aan het spoorwegpersoneel, aan de koningin en het vaderland. Onder het zingen van het volkslied werd daarna de vlag gehesen. Hiermee werd het teken gegeven voor het begin van de feestelijkheden.

Dolderseweg 148, stationsgebouw - NS-monument

In het slotwoord bedankte Van Renswouw voor de grote opkomst en sprak hij de hoop uit dat de spoorwegen weer spoedig hun oude taak zouden kunnen vervullen.

Tien dagen later was er bij het NS-station in Den Dolder weer een bijeenkomst. Nu om te herdenken dat een jaar daarvoor de spoorwegstaking was uitgebroken. Op last van de Nederlandse regering in Londen brak op 17 september 1944 een staking uit onder het personeel van de Nederlandse Spoorwegen. Door het treinvervoer te ontregelen, hoopte men het Duitse leger in de problemen te brengen en zo de opmars van de geallieerden te ondersteunen. De spoorwegstaking duurde tot aan het eind van de oorlog.

Ter herinnering aan deze spoorwegstaking werd op 17 september 1945 bij het station in Den Dolder een monument onthuld. De onthulling vond plaats in aanwezigheid van het personeel van de NS en verschillende inwoners van Den Dolder en Bosch en Duin. C.I. Wielsma, haltechef van de NS in Den Dolder, hield een toespraak, waarna hij de gedenksteen onthulde. Mevrouw Wielsma legde een boeket oranje bloemen op de steen.

Op het monument dat van natuursteen is gemaakt, staat op de voorzijde de tekst: ‘Ter herinnering aan de spoorwegstaking van 18 september 1944 tot 8 mei 1945’, aan de linkerkant ‘Oorlog 10 mei 1940’ en aan de rechterkant ‘Vrede 5 mei 1945’. Het is niet groot, 22 x 42 x 21 cm (h x b x d) met een sokkel van 5 cm, maar het getuigt van de moed van N.S.’ers die het aan durfden om te staken. De steen is geplaatst in het plantsoen aan de kop van het stationsgebouw. De maker van het monument is Hendrik Goos (1886- 1980) uit Den Dolder, zelf wegwerker bij de N.S.